Messier 2 – Küresel Yıldız Kümesi

Derin uzay cisimlerini inceleyen gökbilimcilerin vazgeçilmezi Messier kataloğunun ikinci cismi bir küresel yıldız kümesidir. Bu cismin Yengeç Bulutsusu da denen Messier 1 gibi daha çok bilinen bir ismi yok, sadece Messier 2 ismine sahip, en fazla diğer kataloglardaki numarasını yazabiliriz, örneğin NGC 7089(NGC: New General Catalog – Yeni Genel Katalog).

Messier 2 - Küresel Yıldız Kümesi
Messier 2 – Küresel Yıldız Kümesi

Küresel kümeler, gökadanın merkezinin etrafında sanki birer uyduymuşçasına dönen, görece yaşlı binlerce yıldızın kütle çekimi etkisiyle bir arada durduğu yıldız kümeleridir. Yıldız kümelerinin yaşları, içindeki yıldızların ışık tayfları esas alınarak H-R grafiğine yerleştirildikten sonra, grafikten elde edilen verilerle bulunur. Bu verilere göre M2(yazının devamında Messier 2 yerine M2 yazacağım) yaklaşık 13 milyar yaşındadır. Ne kadar yaşlı olduğunu hayal etmek istiyorsak, evrenin 13.8 milyar yaşında olduğunu hatırlamalıyız.

Dünya’dan yaklaşık 55 bin ışık yılı uzaklıkta olan M2, 170 ışık yılı genişliğindedir ve gökyüzünde Kova takımyıldızı yönünde bulunur. Kümedeki yıldız sayısı 150 binden fazladır. Bu özellikleri M2’yi bilinen en büyük yıldız kümelerinden biri yapmaktadır. Kümedeki yıldızların en az 21 tanesi değişken yıldızdır. Değişken yıldız, parlaklığı zamanla değişen yıldız demektir. Bu yıldızlar gözlemsel astronomide büyük bir öneme sahiptirler çünkü bazı değişken yıldız türlerinin parlaklıklarının değişme periyodu onların uzaklıkları hakkında sağlam ipuçları verir. Cepheid ve RR-Lyra değişken yıldız türleri bunlara örnektir. Bu kümedeki değişken yıldızların çoğu RR-Lyra tipi olmakla birlikte, 3 tanesi de Cepheid tipi değişkenlerdir.

M2’nin görünür parlaklığı +6.3 kadirdir. Bu değer çıplak gözle görme sınırına çok yakındır. Yani ışık kirliliğinin olmadığı, havanın temiz ve bulutsuz olduğu mükemmel koşullarda çıplak gözle görülebilir. Küme, Kova Takımyıldızı yönünde, takımyıldızının en parlak ikinci yıldızının(Beta Kova) 5 derece kuzeyinde bulunur.

Messier 2 ve çevresi
Görsel, Stellarium adlı uygulamadan alınmıştır. Aquarius Kova demektir.

M2’yi 1746 yılında Fransız gökbilimci Jean Dominique Maraldi keşfetti. Aslında bu cümleyi yazarken içim rahat değil. Bu cisim mükemmel koşullar altında çıplak gözle görülebiliyor, o zaman onu ilk gören Maraldi olamaz, mutlaka daha öncesinde görülmüştür, bu yüzden bu cismin bir kâşifinin olması bana pek doğru gelmiyor. Sonuçta Mars, Jüpiter gibi çıplak gözle görülebilen 5 gezegenin kâşifleri yoktur, onlar parlak ve rahatça görülebildikleri için insanlığın ortaya çıkışından beri bilinmektedir.

Bu cisim de insanlık çağının başından beri görülmüştür mutlaka. Ama Maraldi onu gördüğünü kayda geçiren ilk kişi olduğu için onun keşfettiği kabul ediliyor olsa gerek. Daha sonra 1760 yılında Charles Messier, Maraldi’den bağımsız olarak bu kümeyi tekrar keşfetti(gözlemledi). Messier, kataloğunu hazırlarken bu kümeden “yıldız bulunmayan bir bulutsu” olarak bahsetmişti, çünkü elindeki teleskop kümedeki yıldızları ayırt etmesine yetmiyordu. Onun bir bulutsu değil de yıldız kümesi olduğunu 1783 yılında William Herschel keşfetti. Keşfetti, çünkü kümedeki yıldızları tek tek ayırt edebilen ilk kişi oydu, elindeki teleskop zamanının en iyi teleskopuydu.

Küresel yıldız kümeleri, tahmini olarak gökadalarla aynı zamanda oluştukları için gökada oluşumu kuramlarında önemli bir yere sahiptir. Bu yüzden birçok gökbilimci, gökada oluşumunu anlamak amacına giden yolda küresel yıldız kümelerini çokça gözlemlemiş ve analiz etmiştir. M2, Messier kataloğuna giren ilk küresel yıldız kümesidir.

Yukarıya bakmayı hatırlamak ve yeni yazılarımızdan haberdar olmak istiyorsanız instagramda https://www.instagram.com/gokorion/ hesabını ya da twitterdaki twitter.com/GokOrionn hesabını takip edebilirsiniz.

Bilimle kalın!

Ayşegül Şen

Kaynaklar: